उन्हाळा: सुट्ट्यांची गाठ आणि आठवणींची साठ

"उन्हाळा म्हणजे केवळ अंगाची लाहीलाही करणारी नऊतपे नव्हे; तर सुट्ट्यांचा गजबजाट, आंब्याचा सुवास आणि बालपणाच्या आठवणींचा सुखद गारवा!"

कॅलेंडरचं पान बदलतं आणि मार्च-एप्रिल उजाडला की हवेत एक वेगळाच उष्मा जाणवू लागतो. दुपारचं ऊन अंगाला पोळू लागतं. पण तरीही, मनाच्या कुठल्यातरी कोपऱ्यात उन्हाळा एक वेगळीच उत्सुकता घेऊन येतो. आज आपण कितीही मोठे झालो, एसी (AC) च्या थंडगार खोलीत बसलो, तरी 'उन्हाळा' हा शब्द कानावर पडला की मन धावतं ते थेट बालपणाच्या त्या सुट्ट्यांकडे...

तो सुट्ट्यांचा गजबजाट आणि दुपारचं मौन

लहानपणी उन्हाळा कधी यायचा, तर परीक्षेचा शेवटचा पेपर संपायच्या आनंदासोबत! तो शेवटचा पेपर देऊन शाळेबाहेर पडताना पाठीवरचं दप्तर हलकं झालेलं असायचं आणि समोर दोन महिन्यांची अथांग सुट्टी पसरलेली असायची.

गावच्या घरी जाण्याची लगबग, एसटी बसचा तो खडखडाट आणि खिडकीतून येणारे उन्हाचे गरम झोत... पण त्या त्रासापेक्षा आजोळच्या भेटीची ओढ जास्त असायची. दुपारी जेव्हा मोठी माणसं "उन्हात बाहेर फिरू नका, उन्हाळा लागेल" म्हणून घरात डांबून ठेवायची, तेव्हा घरातल्या थंडगार फरशीवर पडून ल्युडो, कॅरम किंवा पत्त्यांचे डाव रंगायचे. बाहेर उन्हाची ती तीव्र शांतता असायची, फक्त एखाद्या पक्षाचा किंवा कुत्र्याचा भुंकण्याचा आवाज त्या शांततेला छेद देऊन जायचा.

कैरी, आंबा आणि आईच्या हाताचं वाळवण

उन्हाळा म्हणजे चवींचा उत्सव! झाडावरून चोरून पाडलेली पाडाची कैरी, तिला लावलेलं तिखट-मीठ आणि ते खाताना जीभ चघळण्याचा तो आनंद... त्याची जागा आज जगातलं कोणतंही महागडं 'आईस्क्रीम' घेऊ शकत नाही. मग यायचा फळांचा राजा 'आंबा'! जेवणानंतर रसाच्या बादल्यांच्या बादल्या रिकाम्या व्हायच्या. हात, तोंड आंब्याच्या रसाने माखलेले असायचे, पण कोणालाच त्याचं सोयरसुतक नसायचं.

आणि गच्चीवर चाललेली आई-आजीची लगबग कशी विसरता येईल? उन्हाळ्याची चाहूल लागली की गच्चीवर पांढरी शुभ्र साडी अंथरली जायची. त्यावर कुरडया, पापड्या, बटाट्याचे कीस घालणं सुरू व्हायचं. आम्ही मुलं त्या वाळवणाची राखण करायच्या बहाण्याने तिथे फिरायचो आणि वाळलेल्या कच्च्या कुरडया चोरून खायचो.

संध्याकाळचा तो सुगंधी गारवा

दिवसभर उन्हाने तापलेली धरित्री जेव्हा शांत व्हायची, तेव्हा उन्हाळ्याची संध्याकाळ सुरू व्हायची. अंगणात किंवा गच्चीवर पाईपने पाणी मारलं की, त्या तापलेल्या मातीतून एक अद्भूत सुवास सुटायचा... 'मातीचा सुवास'! तो सुवास मनाला जी शांतता द्यायचा, ती कुठल्याही महागड्या अत्तरामध्ये नाही.

रात्री गच्चीवर अंथरलेली गादी, डोक्यावर अथांग पसरलेलं चांदण्यांचं आकाश आणि आजीने सांगितलेली भुताची किंवा राजा-राणीची गोष्ट. ती गोष्ट ऐकता ऐकता कधी डोळा लागायचा आणि पहाटेच्या त्या थंड हवेत कधी अंगावर चादर ओढली जायची, ते समजायचंच नाही.

आजचा उन्हाळा...

आज उन्हाळा येतो, पण तो फक्त तापमान वाढवणारा आणि घामाच्या धारा देणारा ऋतू वाटतो. आज गच्चीवरची ती वाळवणं हरवलीत, आंबे मोजून-मापून 'डझन'च्या भावाने फ्रीजमध्ये बंदिस्त झालेत आणि मुलं मोबाईलच्या स्क्रीनवर सुट्ट्या घालवत आहेत.

पण तरीही, आजही जेव्हा उन्हाळ्याच्या सुट्टीत एखाद्या घरातून लहान मुलांच्या हसण्याचा आवाज येतो किंवा रस्त्यावरून जाताना कुल्फि वाल्याच्या घंटीचा 'टिंग-टिंग' आवाज येतो... तेव्हा मन पुन्हा एकदा बालपणाच्या त्या उन्हाळ्यात डोकावून येतं आणि सांगून जातं — "उन्हाळा फक्त ऋतू नाही, तो आपल्या बालपणाचा सर्वात सुंदर कप्पा आहे!"