काफी थाट (Kafi Thaat)

संगीत

काफी थाट हा भारतीय शास्त्रीय तसेच उप-शास्त्रीय संगीताचा (उदा. होरी, ठुमरी, टप्पा) एक मुख्य आधार मानला जातो. हा थाट अतिशय प्राचीन असून भरत मुनींच्या नाट्यशास्त्रातील 'षड्ज ग्राम' याच्याशी साधर्म्य दाखवतो. पाश्चात्य संगीतात या स्वररचनेला 'Dorian Mode' म्हणतात.

स्वरांची वैशिष्ट्ये: या थाटात 'ग' (गांधार) आणि 'नि' (निषाद) हे दोन स्वर कोमल ($\underline{g}a$, $\underline{n}i$) लागतात, आणि बाकी सर्व स्वर (सा, रे, म, प, ध) शुद्ध असतात.
प्रकृती: हा थाट अतिशय चंचल, खेळकर, शृंगारिक आणि कधीकधी मनाला व्याकुळ करणारा विरह रस निर्माण करतो.

प्रमुख राग: राग भीमपलासी (Raag Bhimpalasi)

काफी थाटातील हा एक अतिशय गंभीर, शांत आणि ऐकणाऱ्याच्या मनाचा ठाव घेणारा अत्यंत लोकप्रिय राग आहे.

आरोह: नि़, सा, $\underline{\text{ग}}$, म, प, $\underline{\text{नि}}$, सां (यात आरोहात 'रे' आणि 'ध' वर्ज्य असतात - औडव प्रकृती)
अवरोह: सां, $\underline{\text{नि}}$, ध, प, म, $\underline{\text{ग}}$, रे, सा (अवरोहात साती स्वर लागतात - संपूर्ण प्रकृती)
वादी स्वर: म (मध्यम)
संवादी स्वर: सा (षड्ज)
गाण्याची वेळ: दुपारचा तिसरा प्रहर (दुपारी ३ ते संध्याकाळी ६)
वैशिष्ट्य: जरी हा राग काफी थाटातून निर्माण झाला असला, तरी काफी थाटाच्या चंचल प्रकृतीपेक्षा भीमपलासी राग अतिशय गंभीर आणि शांत प्रकृतीचा आहे. दुपारच्या संथ वेळी या रागाचा आळप मनाला एक वेगळीच तृप्तता देतो.