पाठ ८: मध्ययुगाची सुरुवात आणि परकीय आक्रमणे

अरब आणि तुर्कांचे आक्रमण: मोहम्मद बिन कासिम, सुलतान महमूद गझनी आणि मोहम्मद घोरी यांच्या स्वार्‍या.

• पृथ्वीराज चव्हाण आणि इतर राजपूत राजांचे शौर्य व संघर्ष.

दिल्ली सल्तनत (सुलतानशाही - Delhi Sultanate)

दिल्लीवर राज्य करणारी ५ मुख्य घराणी (इ.स. १२०६ ते १५२६):

• कुतुबुद्दीन ऐबक आणि रझिया सुलतान (भारताची पहिली महिला शासक).
• अल्लाउद्दीन खिलजी आणि त्याचे आर्थिक नियम.
• तुघलक, सय्यद आणि लोधी घराणे: मोहम्मद बिन तुघलक (राजधानी बदलणारा राजा) आणि सुलतानशाहीचा शेवट.

दक्षिण भारतातील वैभव – विजयनगर आणि बहमनी साम्राज्य

• विजयनगर साम्राज्य: हरिहर आणि बुक्क यांनी केलेली स्थापना,'राजे कृष्णदेवराय' यांचा सुवर्णकाळ (तेनालीराम यांच्या गोष्टी याच काळातील आहेत).
• बहमनी साम्राज्य: बहमनींचे विघटन होऊन महाराष्ट्रात निर्माण झालेल्या ५ शाह्या (निझामशाही, आदिलशाही, कुतुबशाही, इमादशाही, बरीदशाही). हा भाग महाराष्ट्राच्या इतिहासाच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचा आहे.

मुघल साम्राज्य (The Mughal Empire)

• साम्राज्याची स्थापना: बाबर (पानिपतची पहिली लढाई - १५२६) आणि हुमायून.
• अकबराचे धार्मिक धोरण (दीन-ए-इलाही) आणि नवरत्न दरबार.
• मुघल सत्तेचा विस्तार आणि क्रूर राजवट.

भक्ती आणि सुफी चळवळ (Cultural Harmony)

• आणि उत्तर भारतातील संत कबीर, गुरु नानक, मीराबाई यांनी समाजात निर्माण केलेली समता.
•   ख्वाजा मोईनुद्दीन चिस्ती आणि सुफी संगीत.

महाराष्ट्राचा सुवर्णकाळ – शिवकाळ आणि मराठा साम्राज्य (The Golden Chapter)

मध्ययुगीन इतिहासाचा हा सर्वात मोठा आणि महाराष्ट्रातील वाचकांसाठी सर्वात जिव्हाळ्याचा भाग असेल.

• छत्रपती शिवाजी महाराज, जिजाऊंचे संस्कार आणि मावळ्यांची साथ.
• महत्त्वाचे पराक्रम: अफझलखान वध, शाहिस्तेखानाची फजिती, आग्रा येथून सुटका आणि 'शिवराज्याभिषेक (१६७४)'.
• अष्टप्रधान मंडळ आणि आरमार: महाराजांचे व्यवस्थापन आणि कान्होजी आंग्रे यांचे समुद्री शौर्य.                                    
• मराठा स्वातंत्र्य संग्राम: छत्रपती संभाजी महाराज, छत्रपती राजाराम महाराज आणि महाराणी ताराबाई यांचा मुघलांविरुद्धचा ऐतिहासिक संघर्ष.              
• पेशावे काळ: थोरले बाजीराव पेशवे आणि मराठा साम्राज्याचा भारतभर झालेला विस्तार (अटक ते कटक).