आसावरी थाट (Asavari Thaat)

आसावरी थाट हा प्रामुख्याने त्याग, वैराग्य आणि वीर रसाच्या छटा दाखवणारा थाट मानला जातो. या थाटातील रागांमध्ये एक प्रकारची खोली आणि आर्तता जाणवते.

• स्वरांची वैशिष्ट्ये: या थाटात 'ग' (गांधार), 'ध' (धैवत) आणि 'नि' (निषाद) हे तीन स्वर कोमल ($\underline{g}a, \underline{d}ha, \underline{n}i$) लागतात, तर बाकी सर्व स्वर शुद्ध असतात.
• प्रकृती: हा थाट काहीसा उदास, गंभीर, भक्तीमय आणि धीरगंभीर प्रकृतीचा आहे.

प्रमुख राग: राग जौनपुरी (Raag Jaunpuri)

या थाटात 'राग आसावरी' सोबतच 'राग जौनपुरी' हा अत्यंत लोकप्रिय आणि मैफिलींमध्ये आवर्जून गायला जाणारा राग आहे. सुलतान हुसेन शर्की (जौनपूरचे राजे) यांनी या रागाची निर्मिती केली असे मानले जाते.

• आरोह: सा, रे, म, प, $\underline{\text{ध}}$, $\underline{\text{नि}}$, सां (यात आरोहात 'ग' वर्ज्य असतो)
• अवरोह: सां, $\underline{\text{नि}}$, $\underline{\text{ध}}$, प, म, $\underline{\text{ग}}$, रे, सा (अवरोहात साती स्वर लागतात)
• वादी स्वर: $\underline{\text{ध}}$ (कोमल धैवत)
• संवादी स्वर: $\underline{\text{ग}}$ (कोमल गांधार)
• गाण्याची वेळ: दिवसाचा दुसरा प्रहर (सकाळी १० ते दुपारी १)
• वैशिष्ट्य: राग जौनपुरी हा ऐकायला अतिशय भव्य आणि चषकदार वाटतो. गाताना यात कोमल 'ध' आणि कोमल 'ग' वर विशेष भार दिला जातो, ज्यामुळे सकाळच्या उत्तरार्धात एक अतिशय सुंदर वातावरण तयार होते.

प्रसिद्ध बंदिश (Bandish)

राग जौनपुरी मधील एक अत्यंत लोकप्रिय, द्रुत गतीची आणि रंजक पारंपरिक छोटा ख्याल बंदिश खालीलप्रमाणे आहे:

राग: जौनपुरी

ताल: त्रिताल (१६ मात्रा)

स्थायी (Sthayi)

बाजे झन झन झन झनवा,

बिछुआ बाजे पायेलिया ॥

अंतरा (Antara)

सदारंग आवत देखत,

छप गइली मै तो डरवा ॥